Quy trình phun thuốc cho lúa giai đoạn trỗ chín

Giai đoạn trỗ bông đến chín là thời điểm quan trọng nhất và cũng nhạy cảm nhất để phun thuốc — phun sai thời điểm hoặc sai loại thuốc trực tiếp ảnh hưởng chất lượng hạt và tồn dư thuốc. Phun 1-2 lần đúng giai đoạn phòng đạo ôn cổ bông và lem lép hạt là quyết định then chốt. Quy trình cụ thể cho vụ lúa Đồng bằng sông Cửu Long.

Tóm tắt: Giai đoạn trỗ bông (lúa đang ra bông) là "điểm quyết định" của vụ lúa — thiệt hại ở đây không thể bù đắp. Hai đối tượng quan trọng nhất cần quản lý là đạo ôn cổ bông (Pyricularia oryzae hại cổ bông) và lem lép hạt (phức hệ nấm + vi khuẩn). Cả hai đều cần phun đúng thời điểm 5-10% trỗ và 80-85% trỗ — phun sớm hơn hoặc muộn hơn đều giảm hiệu quả. Đồng thời giai đoạn này cần tuân thủ thời gian cách ly trước thu hoạch — không phun thuốc có cách ly dài khi lúa đã vào chắc hạt.

Áp dụng cho: Vụ lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng Bắc Bộ.
Thời lượng: 30-40 ngày — từ khi lúa bắt đầu trỗ đến khi chín.
Độ khó: Trung bình. Đòi hỏi xác định đúng % bông trỗ.
Chi phí phát sinh ước tính: 150-250 nghìn đồng mỗi sào cho 1-2 lần phun.

Mốc thời điểm phun theo % trỗ bông

Cách xác định % trỗ

Đếm trong 10 khóm ngẫu nhiên:

Khóm có ít nhất 1 bông nhú ra khỏi bẹ lá đòng = 1 khóm đang trỗ.
Tỷ lệ % trỗ = số khóm đang trỗ / tổng khóm kiểm tra × 100.

Hai mốc phun quan trọng

Thời điểm	Mục đích	Loại thuốc
Trỗ 5-10%	Phòng đạo ôn cổ bông và lem lép hạt	Thuốc nấm + (tùy) thuốc vi khuẩn
Trỗ 80-85%	Phòng lem lép hạt giai đoạn vào chắc	Thuốc nấm

Lần phun 1 — Khi lúa trỗ 5-10%

Mục đích

Phòng đạo ôn cổ bông: nấm Pyricularia oryzae tấn công vào cổ bông ngay lúc trỗ — gây bông bạc không thể phục hồi.
Phòng lem lép hạt giai đoạn đầu: hoa lúa đang nở là thời điểm nhạy cảm nhất.

Hoạt chất và thuốc

Nhóm đặc trị đạo ôn:

Tricyclazole: đặc trị đạo ôn, phun ngay khi trỗ 5-10%.
Isoprothiolane: vừa phòng đạo ôn vừa có tác dụng phụ giảm lem lép.
Azoxystrobin + Propiconazole: nhóm phổ rộng — phòng cả đạo ôn và lem lép.

Kết hợp khi cần:

Nếu thời tiết ẩm, mưa nhiều: thêm thuốc đồng hoặc Validamycin vào hỗn hợp phun.

Kỹ thuật phun

Phun vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát — không phun khi hoa đang nở giữa trưa.
Phun vào bông — không phun theo kiểu quét ngang.
Lượng nước: 400-500 lít mỗi héc-ta — đảm bảo ướt đều bông.
Không phun khi trời mưa hoặc trước khi có mưa trong vòng 4 giờ.

Lần phun 2 — Khi lúa trỗ 80-85%

Mục đích

Giai đoạn lúa đang vào chắc hạt — tiếp tục bảo vệ hạt khỏi nấm và vi khuẩn gây lem lép.

Hoạt chất

Propiconazole + Tebuconazole: nhóm triazol — kiểm soát lem lép hạt tốt.
Hexaconazole: tương tự, phổ biến tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Không dùng Tricyclazole ở lần 2 nếu thời gian cách ly không đủ trước thu hoạch.

Thời gian cách ly — quan trọng

Kiểm tra thời gian cách ly trên nhãn thuốc trước khi phun.
Thông thường: thuốc có cách ly 14-21 ngày — nếu còn 15 ngày đến thu hoạch không phun.
Phun lần 2 cần đảm bảo còn ít nhất 14-21 ngày đến ngày thu hoạch.

Không phun thuốc trừ sâu giai đoạn trỗ

Lý do

Thuốc trừ sâu phổ rộng phun trong giai đoạn hoa nở diệt ong và côn trùng thụ phấn — tỷ lệ đậu hạt giảm.
Thuốc trừ sâu có cách ly dài → tồn dư trên hạt.

Nếu có rầy nâu hoặc sâu bệnh giai đoạn trỗ

Điều tra mật số trước khi quyết định.
Nếu cần: chọn thuốc chọn lọc, ít độc, cách ly ngắn.
Không phun thuốc phổ rộng (Cypermethrin, Lambda-cyhalothrin) trong giai đoạn này.

Giai đoạn vào chắc đến chín (sau trỗ 85%)

Không cần phun thuốc thêm

Giai đoạn hạt đang chắc và chín:

Không phun thuốc nấm thêm — không còn tác dụng bảo vệ.
Không phun thuốc sâu — gần thu hoạch, cần giữ thời gian cách ly.

Rút nước chuẩn bị thu

Rút nước ruộng 7-10 ngày trước khi thu hoạch bằng máy.
Đất khô đủ để máy gặt đập liên hợp vào ruộng.

Theo dõi giai đoạn trỗ

[ ] % bông trỗ mỗi ngày — xác định đúng thời điểm phun 5-10% và 80-85%.
[ ] Bông bạc xuất hiện — dấu hiệu đạo ôn cổ bông đã xảy ra.
[ ] Thời tiết — mưa liên tục tăng nguy cơ lem lép, phun phòng thêm nếu cần.
[ ] Thời gian cách ly của thuốc — đủ trước ngày thu hoạch dự kiến.

Sai lầm phổ biến

Phun quá sớm (trước khi trỗ): thuốc không còn hiệu quả khi bông trỗ thực tế.

Phun quá muộn (sau trỗ 90%): đạo ôn cổ bông đã xâm nhập — không cứu được.

Không kiểm tra cách ly: phun thuốc cách ly dài khi gần thu hoạch → tồn dư thuốc trong gạo.

Phun thuốc trừ sâu phổ rộng khi hoa đang nở: giảm tỷ lệ đậu hạt.

Ghi chép

% trỗ theo ngày.
Ngày phun lần 1 và lần 2 + thuốc + lý do.
Tỷ lệ lem lép hạt sau thu hoạch.
Ngày thu hoạch — khoảng cách với ngày phun cuối.

Tài liệu tham khảo

Quy trình phun thuốc BVTV cho lúa theo giai đoạn sinh trưởng — Cục Bảo vệ Thực vật, 2022.