Phòng trừ bệnh thán thư trên thanh long

Thán thư trên thanh long do nấm Colletotrichum gây ra, tấn công cành, nụ hoa và quả non. Hướng dẫn phân biệt với đốm đen rỉ sắt, phòng theo mùa và phác đồ xử lý cho vườn Bình Thuận, Long An.

Tóm tắt: Thán thư là một trong hai bệnh phổ biến nhất trên thanh long, cùng với đốm đen. Nhiều nhà vườn nhầm hai bệnh này dù nguyên nhân và cách xử lý khác nhau. Bài này tập trung vào thán thư — phân biệt rõ với đốm đen, hướng dẫn phòng theo mùa và xử lý ổ bệnh sớm để bảo vệ năng suất cho vườn thanh long ruột trắng và ruột đỏ.

• Áp dụng cho: Thanh long tại Bình Thuận, Long An, Tiền Giang, Vĩnh Long, Tây Ninh. Cả ruột trắng và ruột đỏ đều bị.
• Thời lượng: Phòng quanh năm. Áp lực mạnh nhất tháng 5-9, mùa mưa.
• Độ khó: Trung bình.
• Chi phí phát sinh ước tính: 3-5 triệu đồng mỗi héc-ta mỗi năm cho phòng định kỳ.

Tác nhân và phân biệt với đốm đen

Thán thư do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Đặc điểm khác đốm đen (do Neoscytalidium dimidiatum gây):

Phân biệt đúng giúp chọn hoạt chất hiệu quả. Hai bệnh đôi khi cùng có mặt trên một vườn — cần phun phổ rộng hoặc phối hợp hoạt chất.

Điều kiện thán thư phát mạnh

Nấm thán thư phát triển khi:

• Độ ẩm không khí trên 85 phần trăm kéo dài 8-12 giờ.
• Nhiệt độ 24-30 độ C — mùa mưa Bình Thuận và Long An đúng khoảng này.
• Mưa lâu kéo dài hơn 3 ngày liên tiếp tạo bào tử lây lan.
• Vườn tán quá dày — ẩm tích tụ trong tán.
• Cây thiếu kali và canxi — mô non mềm dễ xâm nhập.

Bào tử Colletotrichum sống trên cành khô, quả rụng dưới gốc, có thể tồn tại 4-8 tháng. Vườn năm này có dịch không xử lý vệ sinh cuối mùa thì năm sau bùng lại ngay từ đợt mưa đầu mùa.

Triệu chứng trên ba bộ phận cây

Trên cành (thân giả)

• Đốm tròn 3-10 milimét, ban đầu màu nâu nhạt sau chuyển nâu sậm.
• Viền đốm rõ, tâm xám trắng có thể nứt nhẹ.
• Khi thời tiết ẩm kéo dài, tâm đốm có chấm đen li ti — đó là bào tử nấm.
• Cành nhiễm nhiều đốm yếu đi, mép cành bị khô.

Trên hoa và nụ hoa

• Cánh hoa có đốm nâu sậm, không nở được.
• Nụ hoa bị thâm đầu, khô rụng trước khi nở.
• Cuống hoa thâm đen, hoa rụng cả chùm.

Đây là giai đoạn tốn kém nhất — mất hoa = mất quả trực tiếp.

Trên quả non và quả già

• Quả non: đốm đen tròn nhỏ trên vỏ, có thể chảy mủ trắng.
• Quả lớn dần: đốm phát triển, lõm vào, vỏ nứt theo đốm.
• Quả gần chín: đốm lan rộng, mất hoàn toàn giá trị xuất khẩu.

Phòng theo mùa

Cuối mùa khô tháng 3-4

• Cắt bỏ tất cả cành sâu bệnh, cành khô, cành chạm đất. Mang ra xa vườn để đốt, không vứt trong vườn.
• Quét vôi gốc trụ chiều cao 60-80 centimet để khử mầm bệnh.
• Bón hữu cơ hoai 8-10 kilogam mỗi trụ và kali sulfate 200-300 gam mỗi trụ. Cây khoẻ vào mùa mưa ít bị bệnh hơn.
• Phun phòng nền 1 lần Mancozeb (thuốc nấm phổ rộng gốc mangan-kẽm) hoặc Copper oxychloride (thuốc nấm gốc đồng).

Đầu mùa mưa tháng 5-6

• Phun phòng 1 lần Azoxystrobin (thuốc nấm gốc strobilurin) hoặc Difenoconazole (thuốc nấm gốc triazole) khi cây bắt đầu ra hoa.
• Quan sát cẩn thận thời tiết. Khi có dự báo mưa kéo dài 3-5 ngày, phun phòng trước 1-2 ngày.
• Tiếp tục tỉa cành mỗi 2-3 tuần để tán thoáng.

Đỉnh mùa mưa tháng 7-9

Đây là giai đoạn ác liệt nhất. Cần kiểm tra hàng tuần:

• Đếm tỷ lệ cành có đốm trong 10 trụ ngẫu nhiên (10 cành mỗi trụ).
• Trên 3 phần trăm cành có đốm là dấu hiệu bùng phát — phun ngay.
• Phun cách 10-14 ngày trong mùa cao điểm. Đổi hoạt chất giữa các lần.

Cuối mùa mưa tháng 10-11

• Dọn vệ sinh: thu nhặt quả rụng, lá rụng, cành rơi. Đốt xa vườn.
• Cắt lại cành bệnh còn sót.
• Phun phổ rộng 1 lần kết thúc vụ.

Phác đồ xử lý ổ bệnh

Khi đã có dịch trên vườn:

Bước 1 — Cắt và tiêu huỷ phần bệnh:

• Cắt toàn bộ cành có đốm rõ. Không tiếc.
• Bỏ hoa và quả non bị bệnh — không cứu được, càng để càng lây.
• Mang xa vườn để đốt.

Bước 2 — Khử trùng dụng cụ:

• Kéo, cưa, dao tỉa rửa cồn 70 phần trăm sau khi cắt mỗi trụ bệnh.
• Ủng và găng tay rửa nước vôi loãng trước khi sang trụ khác.

Bước 3 — Phun thuốc theo phác đồ:

• Lần 1: Azoxystrobin liều cao trong khoảng nhãn cho phép.
• Lần 2 sau 10 ngày: Difenoconazole.
• Lần 3 sau 10 ngày: Tebuconazole (thuốc nấm gốc triazole, khác cơ chế).

Xoay 3 hoạt chất khác nhau giữa các lần phun để giảm rủi ro nấm kháng thuốc.

Bước 4 — Cải thiện vườn:

• Tỉa cành tăng thoáng.
• Bón kali sulfate bổ sung 200 gam mỗi trụ.
• Phun lá canxi và bo để tăng độ cứng mô.

Theo dõi mỗi 7-10 ngày

• [ ] Đếm tỷ lệ cành có đốm trong 5-10 trụ đại diện.
• [ ] Tình trạng nụ hoa và quả non.
• [ ] Khu vực thấp, ẩm trong vườn — đặc biệt cẩn thận.
• [ ] Thời tiết — số ngày mưa, độ ẩm, sương đêm.
• [ ] Dấu hiệu nấm trên cành chạm đất.

Sai lầm phổ biến

Nhầm thán thư với đốm đen: dùng sai hoạt chất, hiệu quả thấp. Xem bảng phân biệt mục 1.

Phun cùng một hoạt chất nhiều lần liên tiếp: nấm kháng thuốc trong 2-3 vụ. Bắt buộc xoay vòng.

Bỏ vệ sinh cuối mùa: bào tử trên cành khô và quả rụng = nguồn lây cho vụ sau.

Trồng quá dày: trên 1.100 trụ mỗi héc-ta thì tán dày, ẩm cao, thán thư phát mạnh. Mật độ phù hợp 800-1.000 trụ.

Bón đạm cao trong mùa mưa: đẩy cây ra cành non, nấm thích mô non.

Ghi chép

• Ngày phun phòng và hoạt chất sử dụng.
• Đợt bùng phát: ngày, vị trí, tỷ lệ cành nhiễm.
• Hiệu quả các đợt xử lý.
• Thời tiết các đợt bùng phát.

Tài liệu tham khảo

• Phòng trừ bệnh trên thanh long — Viện Cây ăn quả miền Nam, 2023.
• Sổ tay kỹ thuật thanh long xuất khẩu — Cục Trồng trọt, 2022.
• Quản lý bệnh trên cây ăn quả nhiệt đới — Viện Bảo vệ Thực vật, 2021.

Bài liên quan

• Phòng trừ bệnh đốm đen rỉ sắt cho thanh long
• Phòng trừ bệnh thối quả thanh long
• Hướng dẫn chăm sóc thanh long
• Theo dõi giá nông sản